Israel thiết lập "Vùng Vàng" tại Lebanon, dấy lên lo ngại chiếm đóng lâu dài

Lực lượng Israel đã thiết lập một "Vùng Vàng" quân sự sâu 10km vào miền nam Lebanon ngay sau lệnh ngừng bắn kéo dài 10 ngày, tiếp tục các hoạt động phá hủy và tấn công. Động thái này bị Lebanon và Hezbollah phản đối mạnh mẽ, cho rằng đây là hành vi vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và có thể dẫn đến việc chiếm đóng lâu dài, tương tự mô hình đã áp dụng tại Dải Gaza.

Ảnh: AFP/Al Jazeera

Israel thiết lập "Vùng Vàng" và những vi phạm ngừng bắn đầu tiên

Lệnh ngừng bắn kéo dài 10 ngày giữa Israel và Lebanon, được kỳ vọng mang lại hy vọng sau nhiều tuần không kích dữ dội của Israel và một cuộc tấn công trên bộ ở miền nam Lebanon, đã nhanh chóng bị phủ bóng bởi các hoạt động quân sự mới của Israel. Chỉ vài giờ sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực vào tối thứ Năm, ngày 17 tháng 4 năm 2026, các lực lượng Israel đã tiến hành phá hủy, pháo kích và dọn dẹp đất đai tại một số khu vực biên giới, được cho là vi phạm thỏa thuận.

Tâm điểm của tranh chấp là cái mà Israel gọi là "Vùng Vàng" – một khu vực quân sự kéo dài khoảng 10km (6 dặm) về phía bắc biên giới, sâu vào miền nam Lebanon. Các quan chức Israel tuyên bố ý định duy trì kiểm soát quân sự khu vực này và bảo lưu quyền tấn công để "nhổ tận gốc Hezbollah". Lebanon và Hezbollah đã bác bỏ động thái này, coi đây là hành vi chiếm đóng lãnh thổ có chủ quyền và vi phạm hoàn toàn tiền đề của lệnh ngừng bắn.

So sánh với Gaza: "Vùng Vàng" ở Lebanon hoạt động như thế nào?

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu khẳng định lực lượng Israel sẽ "duy trì ở Lebanon trong một khu vực đệm an ninh được tăng cường". Ông mô tả đây là "một dải an ninh sâu 10km, mạnh mẽ hơn, căng thẳng hơn, liên tục hơn và vững chắc hơn những gì chúng ta có trước đây. Chúng tôi sẽ ở đó và sẽ không rời đi".

"Vùng Vàng" này đã được so sánh với Dải Gaza, nơi Israel đã phân chia lãnh thổ Palestine thành các khu vực riêng biệt, với một khu vực phía đông chiếm 60% diện tích bị quân đội Israel kiểm soát. Các quan chức quân sự cấp cao của Israel đã tiết lộ vào ngày 19 tháng 4 rằng "mô hình 'Vùng Vàng' được áp dụng ở Gaza sẽ được nhân rộng ở Lebanon; IDF [quân đội Israel] đã thiết lập một 'Vùng Vàng' và lực lượng của họ hiện đang tiến về phía đó". Họ cũng thêm rằng cư dân sẽ không được phép trở về 55 thị trấn và làng mạc của Lebanon trong khu vực này. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz tuyên bố vào ngày 18 tháng 4 rằng quân đội Israel "sẽ tiếp tục nắm giữ và kiểm soát tất cả các vị trí đã được dọn sạch và đảm bảo an ninh".

Phóng viên Al Jazeera tại Beirut, Heidi Pett, cho biết các điều khoản ngừng bắn do Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ công bố dường như cho phép Israel hành động theo định nghĩa "tự vệ" của riêng mình, bao gồm không chỉ các mối đe dọa sắp xảy ra mà còn cả các mối đe dọa đã được lên kế hoạch. Ngay sau ngừng bắn, lực lượng Israel tiếp tục phá hủy nhà cửa, pháo kích và tấn công bằng súng máy vào các cộng đồng gần "Vùng Vàng". Israel cũng thông báo thực hiện các cuộc không kích, nhắm vào "các tay súng tiếp cận quân Israel" và "những người đàn ông vào một đường hầm" trong khu vực này, khẳng định những hành động này không vi phạm lệnh ngừng bắn. Các phóng viên tại chỗ cũng báo cáo về việc Israel phá hủy nhà cửa ở Haneen và các hoạt động dọn dẹp đất đai ở miền nam Lebanon.

Trong một diễn biến liên quan, Hezbollah đã bị cáo buộc phục kích lực lượng gìn giữ hòa bình UNIFIL của Liên Hợp Quốc tại Lebanon vào ngày 19 tháng 4, khiến một binh sĩ Pháp thiệt mạng và ba người khác bị thương. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã đổ lỗi cho nhóm này, mặc dù Hezbollah phủ nhận trách nhiệm.

Phản ứng của Lebanon, Hezbollah và cộng đồng quốc tế

Hezbollah đã kịch liệt lên án thỏa thuận ngừng bắn là "một sự sỉ nhục đối với đất nước chúng tôi" và "một con dốc trơn trượt không có hồi kết". Nhóm này khẳng định: "Ngừng bắn có nghĩa là chấm dứt hoàn toàn mọi hành động thù địch. Vì chúng tôi không tin kẻ thù này, các chiến binh kháng chiến sẽ tiếp tục ở lại chiến trường, sẵn sàng đáp trả mọi vi phạm". Hezbollah nhấn mạnh lệnh ngừng bắn không thể đơn phương mà phải là song phương, đồng thời yêu cầu Israel phải rút quân khỏi các vùng lãnh thổ Lebanon đang chiếm đóng.

Mặc dù Israel và Hezbollah đều chính thức tuyên bố lệnh ngừng bắn vẫn đang có hiệu lực, nhưng các vi phạm liên tục đã làm lung lay niềm tin. Hezbollah cũng liên kết lệnh ngừng bắn này với các nỗ lực ngoại giao khu vực rộng lớn hơn liên quan đến Iran, với các cuộc đàm phán giữa Hoa Kỳ và Iran dự kiến diễn ra tại Islamabad trong những ngày tới. Các quan chức Iran đã nhấn mạnh rằng ngừng bắn ở Lebanon là điều kiện tiên quyết cho bất kỳ tiến triển đáng kể nào trong đàm phán của họ với Hoa Kỳ.

Chính phủ Lebanon đang tiến hành các cuộc đàm phán song song với Israel, điều mà Hezbollah đã lên án là "sự sỉ nhục" và "một màn trình diễn đáng xấu hổ". Quyết định đàm phán với Israel của Beirut có nguy cơ làm sâu sắc thêm căng thẳng giữa chính phủ và nhóm này. Cả quan chức Israel và Lebanon đều kêu gọi Hezbollah giải giáp, nhưng nhóm này khẳng định vũ khí của họ là cần thiết để bảo vệ Lebanon và các cộng đồng ở phía nam, đồng thời sẽ không giải giáp nếu không có thỏa thuận về chiến lược phòng thủ quốc gia.

Lo ngại về ý định chiếm đóng lâu dài và triển vọng đàm phán

Nhiều nhà phân tích bày tỏ lo ngại rằng Israel đang tìm kiếm lợi thế trước các cuộc đàm phán trong tương lai. Nhà bình luận chính trị Abed Abou Shhadeh nhận định với Al Jazeera rằng có vẻ như Israel đang thực hiện một chiến lược mới, không chỉ ở Lebanon mà còn ở Syria, nhằm củng cố quyền lực thông qua việc mở rộng lãnh thổ. Ông cho rằng "trong bất kỳ cuộc đàm phán nào trong tương lai, Israel sẽ tìm cách giữ vững mảnh đất này và sử dụng nó làm lợi thế nhiều nhất có thể".

Israel đã từng chiếm đóng miền nam Lebanon trong nhiều năm trước khi rút quân vào năm 2000, nhưng vẫn tiếp tục kiểm soát khu vực Shebaa Farms. Nước này cũng vẫn chiếm đóng Cao nguyên Golan của Syria và các vùng đất Palestine ở Bờ Tây bị chiếm đóng. Đối với nhiều người Lebanon, việc thiết lập "Vùng Vàng" làm dấy lên nỗi lo sợ rằng một khu vực quân sự tạm thời có thể trở thành một vùng chiếm đóng lâu dài dưới vỏ bọc của lệnh ngừng bắn. Trong bối cảnh quân đội Israel vẫn ở trong Lebanon và các hoạt động quân sự tiếp diễn, giới phê bình cho rằng thỏa thuận đình chiến đang bị lợi dụng để hợp pháp hóa việc chiếm đóng.