Mở cửa khẩu Rafah hạn chế, Phái viên Mỹ thăm Israel giữa căng thẳng Gaza

Cửa khẩu Rafah nối Dải Gaza và Ai Cập đã chính thức mở cửa trở lại vào đầu tháng 2 năm 2026, cho phép một số lượng hạn chế người dân di chuyển qua lại sau hơn hai năm đóng cửa. Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh phái viên Mỹ Steve Witkoff dự kiến thăm Israel để thảo luận về kế hoạch hòa bình cho Gaza, trong khi Tổ chức Bác sĩ Không Biên giới (MSF) bị Israel cấm hoạt động và các nhà ngoại giao châu Âu kêu gọi tăng cường áp lực lên Israel.

Ảnh: Nguồn The Guardian

Cửa khẩu Rafah mở cửa trở lại: Hy vọng mong manh giữa khủng hoảng nhân đạo tại Gaza

Cửa khẩu Rafah, điểm duy nhất để hầu hết người Palestine ở Gaza tiếp cận thế giới bên ngoài và là lối vào chính của viện trợ, đã được mở cửa trở lại một cách hạn chế vào ngày 2 tháng 2 năm 2026, sau khi phần lớn bị đóng cửa từ tháng 5 năm 2024. Việc mở cửa này là một yêu cầu quan trọng trong giai đoạn đầu của kế hoạch của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm chấm dứt xung đột ở Gaza.

Theo truyền thông Ai Cập, trong những ngày đầu tiên, chỉ khoảng 50 người được phép qua lại cửa khẩu mỗi chiều. Việc di chuyển chỉ dành cho người đi bộ, với danh sách người được phép qua đã được Ai Cập đệ trình và Israel phê duyệt trước một ngày. Ưu tiên hàng đầu là những người bệnh và bị thương cần được chăm sóc y tế ở nước ngoài. Ước tính có khoảng 20.000 người Palestine đang chờ rời Gaza để điều trị, trong khi hệ thống y tế của vùng lãnh thổ này đã sụp đổ hoàn toàn do các cuộc tấn công không ngừng của Israel.

Tình hình nhân đạo nghiêm trọng đã được nhấn mạnh qua nhiều trường hợp đau lòng. Tamer al-Burai, 50 tuổi, một bệnh nhân ngưng thở khi ngủ, đã cầu cứu các tổ chức nhân đạo và Chính quyền Palestine để được rời đi. Đáng buồn hơn, Dalia Abu Kashef, 28 tuổi, đã qua đời tuần trước khi chờ đợi giấy phép để phẫu thuật cấy ghép gan. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết, khoảng 900 người, bao gồm trẻ em và bệnh nhân ung thư, đã tử vong khi chờ đợi được sơ tán y tế. Ai Cập đã chuẩn bị khoảng 150 bệnh viện để tiếp nhận bệnh nhân Palestine.

Ngoại trưởng Anh, Yvette Cooper, đã hoan nghênh việc mở cửa hạn chế này nhưng nhấn mạnh rằng cần phải làm nhiều hơn nữa để viện trợ chảy vào Gaza và dỡ bỏ các hạn chế về nguồn cung thiết yếu. Tuy nhiên, Tiến sĩ Mohammed Abu Salmiya, giám đốc bệnh viện al-Shifa ở Gaza, cho rằng việc chỉ cho phép 50 bệnh nhân rời đi mỗi ngày là không đủ, cảnh báo rằng nhiều sinh mạng sẽ tiếp tục bị mất nếu tình hình không thay đổi.

Phái viên Mỹ thăm Israel thảo luận kế hoạch hòa bình cho Gaza

Phái viên Mỹ Steve Witkoff dự kiến sẽ đến Israel vào ngày 3 tháng 2 năm 2026 để gặp Thủ tướng Benjamin Netanyahu và tổng tham mưu trưởng quân đội Israel, Eyal Zamir. Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn ở Gaza đang tiến triển, mặc dù các vụ giết hại người Palestine của Israel vẫn tiếp diễn.

Các giai đoạn tiếp theo của kế hoạch hòa bình của Donald Trump cho Gaza bao gồm việc chuyển giao quyền quản trị cho các nhà kỹ trị Palestine, giải trừ quân bị của Hamas, và việc quân đội Israel rút khỏi lãnh thổ trong khi Gaza được tái thiết. Hamas đã từ chối giải trừ quân bị, và Israel nhiều lần tuyên bố sẽ dùng vũ lực nếu nhóm này không tự nguyện giải giáp. Chuyến thăm của Witkoff cũng diễn ra trong bối cảnh căng thẳng gia tăng giữa Tehran và Washington. Tổng thống Trump đã bóng gió về một thỏa thuận với Iran nhằm tránh các cuộc tấn công quân sự, nhưng cũng đe dọa can thiệp vào chương trình hạt nhân của Iran.

Lệnh cấm Tổ chức Bác sĩ Không Biên giới (MSF) hoạt động và phản ứng quốc tế

Bộ Các vấn đề Người Do Thái Hải ngoại và Chống chủ nghĩa bài Do Thái của Israel đã xác nhận quyết định đình chỉ hoạt động của Tổ chức Bác sĩ Không Biên giới (MSF) tại Gaza, có hiệu lực từ ngày 28 tháng 2 năm 2026. Quyết định này được đưa ra sau khi MSF từ chối cung cấp danh sách nhân viên cho chính quyền Israel. MSF cho biết, họ không thể chia sẻ thông tin nhân sự trong bối cảnh hiện tại do không nhận được đảm bảo về an toàn cho nhân viên cũng như quyền tự chủ trong quản lý hoạt động.

Kể từ tháng 10 năm 2023, ít nhất 15 nhân viên của MSF đã thiệt mạng do lực lượng Israel. Tổ chức này đã cung cấp các dịch vụ cứu sống quan trọng, thực hiện 800.000 lượt khám, hỗ trợ một phần ba số ca sinh và một phần năm số giường bệnh tại Gaza, những dịch vụ mà MSF khẳng định "không dễ dàng thay thế được."

Bình luận về lệnh cấm này, Francesca Albanese, đặc phái viên Liên Hợp Quốc về các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng, nhấn mạnh rằng Israel "không có thẩm quyền" ngăn cản bất kỳ ai vào lãnh thổ Palestine mà Israel đang chiếm đóng bất hợp pháp. Bà Albanese, một luật sư nhân quyền, đã thẳng thắn kêu gọi chấm dứt điều mà bà mô tả là "diệt chủng" do Israel gây ra đối với người Palestine ở Gaza. Trước đó, Bộ Ngoại giao Mỹ đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với bà Albanese vì những phát biểu của bà về Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) liên quan đến Mỹ và Israel.

Áp lực của EU và những lo ngại về vi phạm luật pháp quốc tế tại khu vực

Hơn 400 cựu nhà ngoại giao và quan chức cấp cao châu Âu đã cùng ký một tuyên bố, dự kiến gửi đến các nhà lãnh đạo EU vào ngày 3 tháng 2 năm 2026, kêu gọi EU tăng cường áp lực lên Israel. Tuyên bố này chỉ trích Israel vì "những hành động quá mức và vi phạm luật pháp quốc tế không ngừng" ở Gaza và Bờ Tây. Họ chỉ ra 500 người, bao gồm 100 trẻ em, đã thiệt mạng do các hoạt động quân sự của Israel trong giai đoạn đầu của lệnh ngừng bắn năm ngoái, cùng với các hạn chế nghiêm ngặt đối với viện trợ nhân đạo và các dự án xây dựng khu định cư ở Bờ Tây và Đông Jerusalem.

Các nhà ngoại giao kêu gọi EU hành động kiên quyết để bảo vệ quyền tự quyết không thể chuyển nhượng của người Palestine và củng cố giải pháp hai nhà nước. Họ đề xuất EU khởi động một "đối thoại có thời hạn với Israel" về việc áp dụng hiệp định liên kết EU-Israel, bao gồm cam kết về nhân quyền, và đình chỉ hiệp định này nếu không có "phản ứng và hành động mang tính xây dựng" từ phía Israel. Ngoài ra, họ cũng bày tỏ lo ngại về "Hội đồng Hòa bình" của Donald Trump, lo ngại về khả năng nó thay thế Liên Hợp Quốc. Hungary và Bulgaria đã tham gia hội đồng này, trong khi Pháp và Thụy Điển đã từ chối.

Tình hình nhân đạo và triển vọng sắp tới cho Gaza

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã cảnh báo rằng điều kiện mùa đông khắc nghiệt ở Gaza, kết hợp với cơ sở vật chất về nước và vệ sinh không đầy đủ, đang góp phần làm gia tăng các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính, bao gồm cả những trường hợp nghiêm trọng cần được chăm sóc đặc biệt. Ít nhất 11 trẻ em đã tử vong vì hạ thân nhiệt trong khu vực kể từ khi mùa đông bắt đầu. WHO tiếp tục kêu gọi tiếp cận viện trợ nhân đạo liên tục và không bị cản trở trên khắp Dải Gaza, cũng như việc đưa kịp thời các vật tư y tế và thiết bị thiết yếu, vật liệu chống rét và trú ẩn.

Kể từ tháng 10 năm 2023, ít nhất 71.795 người Palestine đã thiệt mạng do các cuộc tấn công của Israel, theo số liệu mới nhất từ Bộ Y tế Gaza, con số này được Liên Hợp Quốc đánh giá là đáng tin cậy. Số người chết thực tế có thể cao hơn do nhiều người còn bị chôn vùi dưới đống đổ nát. Israel phủ nhận cáo buộc diệt chủng, khẳng định đây là cuộc chiến tự vệ sau các cuộc tấn công xuyên biên giới của Hamas vào ngày 7 tháng 10 năm 2023, khiến 1.200 người Israel thiệt mạng.

Chính phủ Anh cũng bị chỉ trích vì không đưa ra lập trường cứng rắn hơn đối với Israel trong suốt cuộc chiến, cho phép xuất khẩu linh kiện máy bay chiến đấu F-35 sang Israel, và không công bố phản ứng pháp lý đối với ý kiến tư vấn của Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) vào tháng 7 năm 2024, vốn yêu cầu Israel chấm dứt sự chiếm đóng bất hợp pháp Palestine. Một nhà ngoại giao Anh đã từ chức vào tháng 8 năm 2024 vì chính sách bán vũ khí cho Israel của Anh.