Mỹ cân nhắc giảm chiến dịch quân sự, Iran tấn công Diego Garcia và nới lỏng trừng phạt dầu mỏ

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày thứ Sáu tuyên bố đang xem xét giảm các hoạt động quân sự chống Iran, trong khi Mỹ tạm thời nới lỏng trừng phạt dầu mỏ để ổn định nguồn cung toàn cầu. Cùng lúc, Iran phóng hai tên lửa đạn đạo vào căn cứ quân sự Mỹ-Anh ở Diego Garcia nhưng không trúng mục tiêu nào.

Ảnh: Nguồn The Guardian

Bối cảnh và nguyên nhân leo thang căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran

Tổng thống Mỹ Donald Trump vào thứ Sáu (ngày 21 tháng 3 năm 2026) cho biết Mỹ đang “rất gần việc đạt được các mục tiêu” và cân nhắc “giảm bớt” các hoạt động quân sự chống lại Iran. Phát biểu trên nền tảng Truth Social, ông Trump ám chỉ việc chấm dứt các hành động thù địch bắt đầu từ ngày 28 tháng 2, với Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cũng xác nhận Lầu Năm Góc dự đoán sứ mệnh này sẽ hoàn thành trong khoảng 4-6 tuần.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh lo ngại ngày càng tăng về giá dầu và tình trạng thiếu hụt nguồn cung toàn cầu. Bộ Tài chính Mỹ đã tạm thời dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với các chuyến dầu thô của Iran đã được bốc lên tàu trước ngày 20 tháng 3, cho phép giao hàng và bán các sản phẩm dầu mỏ này cho đến ngày 19 tháng 4.

Trong khi đó, Iran đã phát động một làn sóng tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa mới vào Ả Rập Xê Út và Israel sau khi Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei tuyên bố đã giáng một “đòn choáng váng” vào kẻ thù của đất nước. Đáp trả, quân đội Israel đã thực hiện các cuộc tấn công vào “các mục tiêu chế độ” ở Tehran vào rạng sáng thứ Bảy.

Các chi tiết và diễn biến quân sự mới nhất trong khu vực

Theo báo cáo của Wall Street Journal và CNN, Iran đã phóng hai tên lửa đạn đạo tầm trung vào căn cứ quân sự chung của Mỹ và Anh ở Diego Garcia, Ấn Độ Dương, nhưng không trúng mục tiêu nào. Một trong các tên lửa được cho là đã gặp sự cố trong chuyến bay, và một tàu chiến Mỹ đã bắn tên lửa đánh chặn SM-3 vào tên lửa còn lại. Các vụ phóng này đánh dấu một nỗ lực đáng kể của Iran nhằm vươn xa hơn Trung Đông và đe dọa lợi ích của Mỹ, đồng thời ngụ ý rằng tên lửa của Tehran có tầm bắn lớn hơn so với tuyên bố trước đây là 2.000km, khi Diego Garcia cách Iran khoảng 4.000km.

Tại một diễn biến khác, một người thiệt mạng và hai người khác bị thương sau cuộc không kích của Israel vào một ngôi nhà ở miền nam Lebanon vào rạng sáng thứ Bảy, theo truyền thông nhà nước. Quân đội Israel cũng xác nhận đã có tên lửa được phóng về phía Israel và các hệ thống phòng thủ của nước này đang hoạt động để đánh chặn.

Căng thẳng tiếp tục gia tăng khi quân đội Iran cảnh báo Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) vào thứ Bảy không cho phép tấn công từ lãnh thổ của mình vào hai hòn đảo tranh chấp gần Eo biển Hormuz. Bộ Tư lệnh Tác chiến Khatam Al-Anbiya của quân đội Iran tuyên bố sẽ giáng đòn nặng nề vào Ras Al Khaimah (UAE) nếu bất kỳ hành động gây hấn nào tiếp tục xuất phát từ lãnh thổ của UAE nhắm vào các đảo Abu Musa và Greater Tunb. Các hòn đảo này, hiện do Iran kiểm soát nhưng UAE tuyên bố chủ quyền, nằm gần lối vào Eo biển Hormuz chiến lược, nơi thường xuyên vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu mỏ của thế giới và hiện đang bị phong tỏa hiệu quả.

Phản ứng và bình luận từ các bên liên quan và cộng đồng quốc tế

Tổng thống Trump bày tỏ sự thất vọng với chính phủ Anh, nói rằng Anh “nên hành động nhanh hơn nhiều” trong việc cho phép quân đội Mỹ sử dụng các căn cứ của mình ở Trung Đông. Trước đó, Phố Downing đã phê duyệt việc Mỹ sử dụng các căn cứ của Anh “để tự vệ tập thể trong khu vực”, bao gồm “các hoạt động phòng thủ” nhằm làm suy yếu các địa điểm tên lửa của Iran nhắm vào các tàu ở Eo biển Hormuz. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cáo buộc Thủ tướng Anh Keir Starmer “đang đặt mạng sống của người Anh vào nguy hiểm khi cho phép các căn cứ của Anh được sử dụng để gây hấn chống lại Iran”.

Tổng thống Nga Vladimir Putin đã khẳng định Moscow vẫn là một người bạn trung thành và đối tác đáng tin cậy của Tehran khi ông chúc mừng các nhà lãnh đạo Iran nhân dịp Nowruz (Tết Ba Tư), theo Điện Kremlin.

Tổng thống Trump cũng bày tỏ ngạc nhiên khi Úc chưa gửi tàu chiến đến giúp mở Eo biển Hormuz trong bối cảnh tuyến đường dầu mỏ quan trọng này bị đóng cửa hiệu quả, gây ra giá nhiên liệu tăng vọt. Ông cũng chỉ trích Nhật Bản, Úc và Hàn Quốc vì không gửi tàu chiến đến Vịnh Ba Tư, đồng thời gọi các thành viên NATO là “những kẻ hèn nhát” vì không muốn giúp mở Eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Thủ tướng Úc Anthony Albanese vào thứ Bảy đã bác bỏ tuyên bố của ông Trump, cho biết Úc đã cung cấp sự hỗ trợ được yêu cầu và chưa nhận được yêu cầu nào từ Tổng thống Mỹ về việc điều động tàu chiến.

Tác động kinh tế, nhân đạo và triển vọng căng thẳng sắp tới

Sáu ngày đầu tiên của cuộc xung đột với Iran đã tiêu tốn của Mỹ 12,7 tỷ USD, và Lầu Năm Góc hiện đang tìm kiếm tới 200 tỷ USD kinh phí quân sự. Giá dầu ở mức 125 USD/thùng đã không còn là điều viển vông. Nhà máy khí tự nhiên hóa lỏng lớn nhất thế giới của Qatar, Ras Laffan, có thể không mở cửa trở lại hoàn toàn trong 5 năm, với chi phí 20 tỷ USD mỗi năm. Các kho dầu dễ cháy khác ở Vịnh, từ Bahrain đến Abu Dhabi, cũng đang bị đe dọa bởi máy bay không người lái giá rẻ của Iran.

Ngoài ra, cuộc xung đột còn gây ra những thiệt hại nhân đạo to lớn, với 18.000 dân thường bị thương và hơn 3.000 người thiệt mạng chỉ riêng ở Iran. Chế độ Iran, đang chiến đấu để sinh tồn, không ngần ngại leo thang chiến tranh. Một quan chức Iran cảnh báo rằng “các quân bài khác đã được thiết kế và sẽ tham gia vào cuộc chiến vào đúng thời điểm”, có thể ám chỉ các nhà máy khử muối ở Vịnh, trung tâm của hệ sinh thái mong manh trong khu vực.

Tình hình hiện tại được ví như chính sách “bên bờ vực chiến tranh” (brinkmanship) thời Chiến tranh Lạnh, nhưng trong bối cảnh thế giới bất ổn hơn ngày nay, mọi thứ đã thực sự “trượt dốc tự do”, cho thấy những diễn biến phức tạp và khó lường sắp tới.