Mỹ và Iran leo thang đe dọa, thị trường châu Á chao đảo

Tình hình Trung Đông leo thang nghiêm trọng khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa tấn công các nhà máy điện của Iran, trong khi Tehran đáp trả bằng lời cảnh báo nhắm vào cơ sở hạ tầng khu vực. Sự căng thẳng này đã làm chao đảo thị trường chứng khoán châu Á và đẩy giá dầu thế giới lên cao, dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

Ảnh: Nguồn BBC

Bối cảnh leo thang căng thẳng và lời cảnh báo từ Tổng thống Mỹ

Các thị trường chứng khoán lớn tại châu Á đã sụt giảm mạnh vào ngày thứ Hai sau khi Washington và Tehran đe dọa leo thang các hành động thù địch. Xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran đã bước sang tuần thứ tư, khởi đầu từ ngày 28 tháng 2 khi Mỹ và Israel tấn công Iran, dẫn đến việc Iran phong tỏa hiệu quả Eo biển Hormuz – một trong những tuyến đường vận chuyển dầu nhộn nhịp nhất thế giới.

Tổng thống Mỹ Donald Trump vào ngày thứ Bảy đã cảnh báo sẽ "xóa sổ" các nhà máy điện của Iran nếu nước này không hoàn toàn mở cửa Eo biển Hormuz mà không có bất kỳ mối đe dọa nào, trong vòng 48 giờ. Lời đe dọa này được đưa ra sau khi tên lửa của Iran tấn công thành phố Dimona của Israel và không lâu trước cuộc tấn công thứ hai vào thị trấn Arad gần đó.

Phản ứng của Iran và các động thái trả đũa tiềm năng

Đáp lại lời cảnh báo từ phía Mỹ, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết vào ngày Chủ Nhật rằng cơ sở hạ tầng năng lượng và khử muối trong khu vực sẽ "bị phá hủy không thể phục hồi" nếu các nhà máy điện của đất nước ông bị tấn công. Hành động như vậy sẽ làm leo thang đáng kể cuộc xung đột, vốn đã gây gián đoạn nguồn cung cấp năng lượng toàn cầu, đẩy giá cả lên cao và gây ra tình trạng thiếu hụt nhiên liệu.

Simon Flowers, chủ tịch kiêm nhà phân tích trưởng tại công ty tư vấn năng lượng Wood Mackenzie, nhận định rằng các thị trường đang chờ xem liệu những lời đe dọa này có "được thực hiện" hay không. Ông giải thích rằng nếu Mỹ tấn công cơ sở hạ tầng của Iran, cường độ chiến tranh sẽ tăng lên một cấp độ mới, và sau đó cần theo dõi liệu Iran có trả đũa tương tự vào cơ sở hạ tầng đối phương như đã làm trong những tuần qua hay không.

Tác động sâu rộng của xung đột lên thị trường năng lượng và kinh tế toàn cầu

Sự leo thang căng thẳng đã gây ảnh hưởng nặng nề đến các thị trường tài chính. Chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản đã giảm gần 3,5%, trong khi chỉ số Kospi của Hàn Quốc giảm 6,5%. Nhật Bản và Hàn Quốc đặc biệt bị ảnh hưởng do phụ thuộc nặng nề vào dầu mỏ và khí đốt thường được vận chuyển qua Eo biển Hormuz. Khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới thường đi qua tuyến đường thủy này, và chiến tranh đã đẩy giá nhiên liệu toàn cầu tăng vọt.

Vào ngày thứ Hai, Giám đốc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) Fatih Birol cảnh báo rằng cuộc chiến có thể khiến thế giới phải đối mặt với cuộc khủng hoảng năng lượng tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ. Phát biểu tại Câu lạc bộ Báo chí Quốc gia ở thủ đô Canberra của Úc, ông Birol so sánh cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại với những cuộc khủng hoảng trong thập niên 1970 và tác động từ cuộc xâm lược Ukraine của Nga vào năm 2022. Ông nhấn mạnh: "Cuộc khủng hoảng này, với tình hình hiện tại, là tổng hợp của hai cuộc khủng hoảng dầu mỏ và một cuộc khủng hoảng khí đốt."

Giá dầu toàn cầu đã tăng vọt vào ngày thứ Hai, với dầu Brent tăng hơn 1% lên trên 113,40 USD một thùng, và dầu giao dịch tại Mỹ tăng hơn 2% lên 100,50 USD. Sự gia tăng giá dầu và khí đốt từ khi xung đột bùng nổ đã làm dấy lên lo ngại về sự tăng mạnh của hóa đơn năng lượng hộ gia đình tại Anh vào cuối năm nay.

Triển vọng về khủng hoảng năng lượng và nỗ lực ổn định khu vực

Thủ tướng Anh Sir Keir Starmer đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Trump vào ngày Chủ Nhật, trong đó họ đã thảo luận về sự cần thiết phải mở lại Eo biển Hormuz để đảm bảo ổn định thị trường năng lượng. Trong ngày thứ Hai, Sir Keir dự kiến chủ trì một cuộc họp của ủy ban khẩn cấp Cobra của chính phủ, với sự tham gia của Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh Andrew Bailey. Cuộc họp dự kiến sẽ tập trung vào an ninh năng lượng, khả năng phục hồi của chuỗi cung ứng và thảo luận về tác động của chiến tranh đối với chi phí sinh hoạt.

Các diễn biến tiếp theo sẽ phụ thuộc vào việc các bên có thực hiện những lời đe dọa của mình hay không, và liệu các nỗ lực ngoại giao có thể xoa dịu tình hình căng thẳng nhằm ngăn chặn một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu tồi tệ hơn hay không.