Tổng kết Thượng đỉnh Trump-Tập: Thương mại và những thách thức địa chính trị

Hội nghị thượng đỉnh kéo dài hai ngày giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh đã kết thúc với những tuyên bố tích cực từ phía Mỹ về các thỏa thuận thương mại, nhưng đồng thời cũng để lại nhiều câu hỏi chưa được giải đáp về các vấn đề nhạy cảm như Iran và Đài Loan. Thị trường tài chính châu Á đã phản ứng không mấy lạc quan sau sự kiện này.

Ảnh: Nguồn The Guardian

Bối cảnh và kỳ vọng trước Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung tại Bắc Kinh

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã kết thúc chuyến thăm Trung Quốc kéo dài hai ngày để tham dự hội nghị thượng đỉnh được mong đợi với Chủ tịch Tập Cận Bình. Ông Trump đã tuyên bố "nhiều điều tốt đẹp" đã đến từ chuyến thăm này và rằng hai bên đã "giải quyết được nhiều vấn đề khác nhau mà những người khác có thể không giải quyết được". Các cuộc thảo luận diễn ra tại khu lãnh đạo Trung Nam Hải của Bắc Kinh, nơi hai nhà lãnh đạo đã có những cuộc đối thoại cuối cùng của hội nghị.

Trước thềm hội nghị, thị trường và giới chuyên gia đã kỳ vọng vào những thỏa thuận lớn giữa hai cường quốc, đặc biệt trong bối cảnh cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung đã kéo dài và gây ra nhiều tác động. Tuy nhiên, một số nhà phân tích đã kêu gọi thận trọng, cho rằng các thỏa thuận "trên tiêu đề" cần được nhìn nhận với một mức độ hoài nghi nhất định, dựa trên kinh nghiệm từ chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump vào năm 2017 khi nhiều dự án và khoản đầu tư hứa hẹn đã không thành hiện thực.

Các cam kết thương mại và nghi vấn về tính khả thi của thỏa thuận

Tổng thống Trump công bố rằng "những thỏa thuận thương mại tuyệt vời" đã được ký kết cho cả hai quốc gia, bao gồm việc Trung Quốc đồng ý mua 200 máy bay Boeing, với tiềm năng tăng lên 750 chiếc, cùng hàng tỷ đô la đậu nành và dầu của Mỹ. Ông Jamieson Greer, Đại diện Thương mại Mỹ, cũng cho biết một thỏa thuận trị giá hàng chục tỷ đô la về doanh số bán nông sản cho Trung Quốc được kỳ vọng sau hội nghị.

Tuy nhiên, tính khả thi của các thỏa thuận này vẫn còn là một dấu hỏi lớn. Trung Quốc và Boeing đều chưa xác nhận chi tiết về bất kỳ đơn đặt hàng máy bay nào. Khi được hỏi về việc Trung Quốc có thực sự đồng ý mua 200 máy bay Boeing như ông Trump tuyên bố, một phát ngôn viên Trung Quốc chỉ nhắc đến "sự đồng thuận quan trọng" mà hai bên đã đạt được và khẳng định "bản chất của quan hệ kinh tế và thương mại Trung-Mỹ là cùng có lợi và hợp tác đôi bên cùng thắng".

Về thỏa thuận đình chiến thương mại kéo dài một năm sẽ hết hạn vào tháng 10 này, ông Greer cho biết "chúng ta sẽ chờ xem... chắc chắn có sự sẵn lòng từ cả hai phía để tiếp tục nếu điều này tiếp tục diễn ra tốt đẹp cho mỗi quốc gia."

Iran, Đài Loan và những điểm nóng trong chính sách đối ngoại

Vấn đề Iran cũng được thảo luận. Tổng thống Trump cho biết ông và ông Tập có quan điểm "rất tương đồng" về việc Iran không nên sở hữu vũ khí hạt nhân và eo biển Hormuz phải được giữ mở. Tổng thống Mỹ cũng bày tỏ sự kiên nhẫn của mình với Iran đang cạn kiệt, đặc biệt sau khi có báo cáo về việc Iran đã bắt giữ một tàu ngoài khơi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Ông Trump tuyên bố sẽ không kiên nhẫn hơn nhiều và Iran "nên thực hiện một thỏa thuận". Ông cũng nói thêm rằng việc truy lùng uranium được làm giàu của Iran chủ yếu vì "hiệu ứng chính trị" hơn là mục đích khác.

Ông Trump cũng đề cập khả năng dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với các công ty Trung Quốc mua dầu của Iran sau khi thảo luận với Chủ tịch Tập, và sẽ sớm đưa ra quyết định. Về phía Iran, Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghchi cho biết Mỹ đã liên hệ với Iran để tiếp tục đàm phán, và Iran sẵn sàng theo đuổi cả con đường ngoại giao lẫn quân sự để chấm dứt xung đột. Tổng thống Trump cũng bác bỏ các báo cáo về khả năng sử dụng tên lửa của Iran, khẳng định kho tên lửa của họ đã giảm 80% do chiến dịch quân sự của Mỹ bắt đầu vào cuối tháng Hai.

Đài Loan là một chủ đề gây tranh cãi. Cố vấn an ninh quốc gia Mỹ Marco Rubio cho biết chính sách của Mỹ về Đài Loan "không thay đổi" và đã "khá nhất quán qua nhiều chính quyền tổng thống". Tuy nhiên, ông Trump không đưa ra cam kết rõ ràng về chính sách của mình đối với Đài Loan. Ông Tập Cận Bình được cho là đã đưa ra cảnh báo "va chạm và thậm chí xung đột" với Mỹ nếu tình trạng của Đài Loan không được xử lý theo cách mà ông thấy phù hợp. Ông Trump chỉ phản hồi các câu hỏi về sự thù địch bằng cách nói "Trung Quốc thật đẹp", và từ chối làm rõ lập trường của mình, nói rằng "chúng tôi không cố gắng gây chiến".

Phản ứng thị trường và nhận định từ giới phân tích

Thị trường chứng khoán Trung Quốc đã giảm sau hội nghị thượng đỉnh, bất chấp việc ông Donald Trump ca ngợi các thỏa thuận kinh doanh mới. Chỉ số CSI300 và Chỉ số Tổng hợp Thượng Hải của Trung Quốc mỗi chỉ số giảm hơn 1%, trong khi Hang Seng của Hồng Kông mất 1,6%. Hầu hết các thị trường chứng khoán châu Á khác cũng thoái lui vào thứ Sáu, với Nikkei 225 của Tokyo giảm 1,2% và Kospi của Hàn Quốc mất 3,2%.

Leahy Fahy và Julian Evans-Pritchard, các nhà kinh tế học về Trung Quốc tại Capital Economics, đã viết trong một báo cáo rằng "các thỏa thuận trên tiêu đề cần được nhìn nhận với một mức độ hoài nghi nhất định". Họ lưu ý rằng nhiều dự án và khoản đầu tư hứa hẹn từ chuyến thăm Trung Quốc trước đó của ông Trump vào năm 2017 đã không thành hiện thực. Một số nhà quan sát chỉ trích hội nghị đã "không đáp ứng được kỳ vọng", với các thỏa thuận "không mấy ấn tượng" và cáo buộc ông Trump "mềm yếu" trước ông Tập, đặc biệt là trong vấn đề Đài Loan.

Trong khi đó, giá dầu tăng nhẹ vào đầu thứ Sáu do các cuộc đàm phán Mỹ-Iran bị đình trệ, với dầu Brent tăng 1,3% lên 107,06 USD mỗi thùng.

Những vấn đề khác được thảo luận và triển vọng quan hệ Mỹ-Trung

Ngoài các vấn đề lớn, ông Trump cũng cho biết ông và ông Tập đã thảo luận về Triều Tiên, fentanyl và khả năng trả tự do cho 30 mục sư từ Nhà thờ Zion Bắc Kinh đã bị bắt vào năm 2025. Về số phận của ông Jimmy Lai, ông trùm truyền thông Hong Kong bị bỏ tù, Mỹ hy vọng có phản hồi tích cực từ Trung Quốc nhưng không có tiến triển nào được báo cáo.

Hội nghị thượng đỉnh đã kết thúc với những kỳ vọng không được đáp ứng hoàn toàn. Ông Trump đã rời Bắc Kinh, được Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tiễn tại sân bay cùng với các học sinh vẫy cờ và hô "tạm biệt". Mặc dù ông Trump tuyên bố "rất nhiều điều tốt đẹp" đã đạt được, nhưng giới phân tích nhìn nhận rằng chuyến đi này chủ yếu mang tính biểu tượng, với một Trung Quốc đang trỗi dậy và một Mỹ đang phải đối mặt với nhiều vấn đề nội bộ.