Trung Đông căng thẳng: Giá dầu tăng vọt, Iran tấn công cơ sở năng lượng

Xung đột tại Trung Đông leo thang khi Iran tiến hành các cuộc tấn công trả đũa vào cơ sở năng lượng của các quốc gia vùng Vịnh, sau đòn không kích của Israel vào mỏ khí đốt South Pars. Diễn biến này khiến giá dầu và khí đốt toàn cầu tăng vọt, làm dấy lên mối lo ngại về nguồn cung năng lượng và an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz.

Ảnh: Nguồn The Guardian

Bối cảnh căng thẳng và các cuộc tấn công ban đầu

Căng thẳng tại Trung Đông đã leo thang đáng kể kể từ khi cuộc chiến được gọi là "chiến tranh Mỹ-Israel chống Iran" bắt đầu vào ngày 28 tháng 2 năm 2026. Đỉnh điểm là vào ngày 18 tháng 3 năm 2026 (Thứ Tư), Israel đã tiến hành một cuộc không kích vào mỏ khí đốt South Pars của Iran – mỏ khí tự nhiên lớn nhất thế giới, mà Iran chia sẻ với Qatar.

Cuộc tấn công này diễn ra chỉ vài giờ sau khi các lực lượng Israel được cho là đã tiêu diệt bộ trưởng tình báo của Iran và thực hiện một số cuộc không kích dữ dội nhất ở Beirut trong nhiều thập kỷ. Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rằng Mỹ "không biết gì" về cuộc tấn công của Israel vào South Pars, tờ Wall Street Journal, trích dẫn các quan chức Mỹ giấu tên, đã đưa tin rằng Nhà Trắng đã biết và Tổng thống Trump đã chấp thuận để gây áp lực buộc Tehran phải mở lại eo biển Hormuz.

Iran trả đũa và tác động sâu rộng lên thị trường năng lượng toàn cầu

Để trả đũa cuộc tấn công của Israel vào South Pars, Iran đã nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng năng lượng quan trọng của các quốc gia vùng Vịnh láng giềng. Các quan chức Qatar cho biết tên lửa Iran đã tấn công Ras Laffan, trung tâm khí đốt chính của nước này, gây ra "thiệt hại đáng kể". Tập đoàn Dầu khí Kuwait (KPC) báo cáo một máy bay không người lái đã tấn công một đơn vị vận hành tại nhà máy lọc dầu Mina Al-Ahmadi và Mina Abdullah ở miền nam Kuwait, gây ra hỏa hoạn nhưng không có thương vong. Các nhà chức trách UAE cũng đang xử lý các sự cố tại cơ sở khí đốt Habshan và mỏ dầu Bab sau khi mảnh vỡ từ tên lửa đánh chặn rơi xuống khu vực, dẫn đến việc tạm dừng hoạt động.

Bộ quốc phòng Ả Rập Xê Út cho biết một máy bay không người lái đã rơi tại nhà máy lọc dầu Samref do Saudi Aramco điều hành ở cảng Yanbu trên Biển Đỏ. Đồng thời, một tên lửa đạn đạo phóng về phía cảng Yanbu đã bị đánh chặn và phá hủy. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cũng đã đưa ra cảnh báo sơ tán cho một số cơ sở dầu mỏ trên khắp Ả Rập Xê Út, UAE và Qatar, bao gồm Samref.

Những diễn biến này đã có tác động mạnh mẽ đến thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu Brent, chuẩn dầu thô toàn cầu, đã tăng 8% lên 116 USD/thùng và sau đó lên 112 USD/thùng vào ngày hôm sau, tăng gần 60% kể từ ngày 28 tháng 2. Giá này đã không giảm xuống dưới ngưỡng 100 USD kể từ ngày 13 tháng 3. Giá khí đốt tự nhiên châu Âu cũng tăng vọt 24% lên 68 Euro/megawatt giờ, mức cao nhất kể từ cuối tháng 12 năm 2022, và có thời điểm tăng tới 35% trong một ngày. Giá khí đốt ở Anh đã tăng hơn gấp đôi kể từ cuối tháng 2.

Iran được cho là đang xem xét áp đặt phí quá cảnh đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz – một tuyến đường vận chuyển quan trọng nơi khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu đã bị chặn hiệu quả kể từ khi Iran bắt đầu tấn công các tàu. Tổng thống Trump đã đề xuất cử chiến hạm để mở đường an toàn cho giao thông hàng hải thương mại, nhưng ý kiến này đã bị các đồng minh châu Âu bác bỏ.

Phản ứng từ các nhà lãnh đạo và cộng đồng quốc tế

Các nhà lãnh đạo quốc tế đã kêu gọi xuống thang. Tổng thống Mỹ Donald Trump, sau khi tuyên bố không biết về cuộc tấn công của Israel vào South Pars, đã đe dọa "thổi bay toàn bộ" mỏ khí đốt South Pars nếu Iran thực hiện thêm bất kỳ cuộc tấn công trả đũa nào vào các cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Qatar. Ông cũng tuyên bố Israel sẽ không tấn công mỏ này nữa trừ khi Iran tấn công LNG của Qatar.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã lặp lại lời kêu gọi công khai của mình về việc xuống thang và ngăn chặn việc phá hủy các địa điểm năng lượng, lên án các cuộc tấn công mới nhất của Iran là "leo thang liều lĩnh". Ông cảnh báo rằng nếu "khả năng sản xuất năng lượng của Trung Đông bị phá hủy, cuộc chiến này sẽ có tác động lâu dài hơn nhiều" và kêu gọi "đối thoại trực tiếp giữa Mỹ và Iran về vấn đề này". Ông cũng kêu gọi một lệnh ngừng tấn công ngay lập tức vào cơ sở hạ tầng dân sự, đặc biệt là các cơ sở cung cấp năng lượng và nước.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz cũng kêu gọi xuống thang ở Trung Đông, hoan nghênh những tín hiệu từ Tổng thống Trump rằng hành động quân sự ở Iran có thể chấm dứt, cho phép châu Âu đóng góp vào việc đảm bảo hòa bình trong khu vực. Trong khi đó, Ả Rập Xê Út, thông qua ngoại trưởng của mình, không loại trừ hành động quân sự để đáp trả các cuộc tấn công tên lửa và máy bay không người lái lặp đi lặp lại từ Iran, cáo buộc Tehran "cố gắng gây áp lực lên các nước láng giềng".

Iran đã tìm cách đòi bồi thường từ Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), cáo buộc nước này đã tạo điều kiện cho các cuộc tấn công của Mỹ vào lãnh thổ Iran. Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc đã gửi thư cho Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, cho rằng quyết định của UAE cho phép sử dụng lãnh thổ của mình cho các cuộc tấn công cấu thành "một hành vi sai trái quốc tế đòi hỏi trách nhiệm của nhà nước".

Hậu quả nhân đạo và các diễn biến liên quan khác

Trong các cuộc tấn công tên lửa của Iran vào Israel, bốn người đã thiệt mạng, bao gồm ba phụ nữ Palestine ở Beit Awwa, gần Hebron ở Bờ Tây bị chiếm đóng, và một công nhân nông nghiệp Thái Lan ở miền trung Israel. Về mặt hàng hải, trung tâm Hoạt động Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) báo cáo các tàu đã bị trúng vật thể lạ qua đêm ở Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman, gây ra hỏa hoạn trên một tàu gần Khawr Fakkan của UAE. May mắn, tất cả thủy thủ đoàn đều an toàn.

Hãng hàng không Cathay Pacific đã đình chỉ các chuyến bay đến và đi Dubai do chiến sự ở Trung Đông. Ngoài ra, cơ quan tư pháp Iran thông báo đã xử tử ba người bị kết tội giết các sĩ quan cảnh sát và thực hiện các hoạt động hỗ trợ Mỹ và Israel trong các cuộc bạo loạn hồi đầu năm nay.