Chiến Sự Mỹ-Israel-Iran Leo Thang: Khamenei Qua Đời, Hormuz Nguy Hiểm

Cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đã bước sang ngày thứ năm với những diễn biến nghiêm trọng, bao gồm các đợt không kích và tên lửa trả đũa, cái chết của lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei, và những tác động sâu rộng đến kinh tế thế giới và an ninh khu vực. Các thị trường toàn cầu chao đảo trong khi các nước kêu gọi kiềm chế và tìm kiếm giải pháp.

Ảnh: The Guardian

Bối cảnh và nguyên nhân của xung đột leo thang Mỹ-Israel-Iran

Cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran đã bước sang ngày thứ năm với những đợt tấn công dữ dội. Theo quân đội Mỹ, số lượng cuộc tấn công được thực hiện vào thứ Bảy, 29 tháng 2 năm 2026, trong 24 giờ đầu tiên đã gần gấp đôi chiến dịch "Shock-and-Awe" ở Iraq năm 2003, với gần 2.000 mục tiêu đã bị đánh trúng tại Iran. Chuẩn Đô đốc Brad Cooper của Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ cho biết quân đội Mỹ cũng đang "đánh chìm toàn bộ hải quân Iran" và đã phá hủy 17 tàu của Iran.

Tuy nhiên, mục tiêu của cuộc chiến này vẫn còn nhiều tranh cãi giữa các đồng minh. Ban đầu, cả Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đều tuyên bố mục tiêu là thay đổi chế độ. Nhưng phát biểu tại Nhà Trắng vào thứ Hai, 2 tháng 3 năm 2026, Tổng thống Trump đã không còn đề cập đến việc lật đổ chính phủ Iran là ưu tiên hàng đầu. Thay vào đó, ông cho biết mục tiêu của Mỹ là phá hủy các tên lửa và hải quân của Iran, đồng thời ngăn chặn nước này sở hữu vũ khí hạt nhân. Ngược lại, Thủ tướng Netanyahu vẫn kêu gọi người dân Iran xuống đường lật đổ chính quyền của họ.

Một trong những diễn biến quan trọng nhất là cái chết của lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei trong các cuộc tấn công của Mỹ-Israel vào thứ Bảy. Sự kiện này đã đẩy cuộc xung đột lên một tầm cao mới, gây ra làn sóng trả đũa từ Iran và dấy lên câu hỏi về người kế nhiệm.

Các chi tiết và diễn biến mới nhất của tình hình tại Trung Đông

Trong ngày thứ năm của xung đột, Israel tiếp tục phát động một "làn sóng tấn công rộng khắp" nhắm vào các mục tiêu chính phủ ở Tehran, bao gồm văn phòng tổng thống. Một tiếng nổ lớn đã được ghi nhận ở phía đông bắc Tehran vào sáng thứ Tư, 4 tháng 3 năm 2026, đánh dấu đêm thứ tư liên tiếp các thành phố của Iran bị rung chuyển bởi các vụ nổ. Israel cũng duy trì cuộc oanh tạc vào Lebanon, với các cuộc tấn công được báo cáo ở Dahiyeh, một vùng ngoại ô phía nam Beirut, được coi là căn cứ hỗ trợ cho nhóm chiến binh Hezbollah. Bộ Y tế Lebanon cho biết các cuộc tấn công của Israel vào hai thị trấn Aramoun và Saadiyat, phía nam Beirut, đã giết chết 6 người và làm bị thương 8 người. Ít nhất 30.000 người đã phải di tản ở Lebanon.

Đáp trả lại, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã phóng khoảng 40 tên lửa vào các mục tiêu của Mỹ và Israel. Tên lửa từ Iran cũng đã kích hoạt còi báo động không kích trên khắp các khu vực rộng lớn của Israel, bao gồm Jerusalem và Tel Aviv, mặc dù không có báo cáo ngay lập tức về thiệt hại hay thương vong.

Một diễn biến đáng chú ý khác là việc máy bay chiến đấu F-35 của Israel đã bắn hạ một máy bay chiến đấu YAK-130 có người lái của không quân Iran ở Tehran. Đây được xem là vụ bắn hạ máy bay chiến đấu có người lái đầu tiên trong lịch sử của một chiếc F-35 "Adir".

Sau cái chết của Ayatollah Ali Khamenei, các phương tiện truyền thông nhà nước Iran đã thông báo về một lễ tang và lễ tưởng niệm kéo dài ba ngày tại Tehran, bắt đầu vào tối thứ Tư. Con trai của ông, Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, đã nổi lên như ứng cử viên hàng đầu để kế nhiệm cha mình làm lãnh tụ tối cao của Iran. Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz đã đe dọa sẽ ám sát bất kỳ nhà lãnh đạo Iran nào được bổ nhiệm để kế nhiệm Khamenei, coi đó là mục tiêu "chắc chắn" cho cuộc ám sát.

Căng thẳng tại Eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển dầu mỏ quan trọng nhất thế giới, cũng leo thang. IRGC tuyên bố kiểm soát hoàn toàn eo biển này và cảnh báo rằng bất kỳ tàu nào cố gắng đi qua đều có thể phải đối mặt với tên lửa hoặc máy bay không người lái. Tuy nhiên, Chuẩn Đô đốc Brad Cooper của Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ đã bác bỏ tuyên bố này, nhấn mạnh rằng không có một tàu Iran nào đang hoạt động trong Vịnh Ả Rập, Eo biển Hormuz hoặc Vịnh Oman. Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng cho biết Hải quân Mỹ có thể bắt đầu hộ tống các tàu chở dầu qua eo biển Hormuz nếu cần thiết.

Xa hơn ở Ấn Độ Dương, Hải quân Sri Lanka đã giải cứu ít nhất 30 người trên một tàu Iran bị chìm gần vùng biển Sri Lanka. Theo các báo cáo địa phương, đó là tàu Iris Dena, một tàu khu trục của hải quân Iran.

Phản ứng và bình luận từ các bên liên quan và quốc tế

Cuộc xung đột đã gây ra những phản ứng trái chiều từ cộng đồng quốc tế. Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez đã công khai phản đối Tổng thống Donald Trump sau những bình luận gay gắt của ông Trump về lập trường của Tây Ban Nha. Ông Sanchez khẳng định "vị trí của chính phủ Tây Ban Nha có thể được tóm tắt bằng bốn từ: không chiến tranh", từ chối cho Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự trên lãnh thổ Tây Ban Nha cho các cuộc tấn công vào Iran. Trước đó, Tổng thống Trump đã đe dọa cắt đứt mọi hoạt động thương mại với Tây Ban Nha.

Thủ tướng Canada Mark Carney, ban đầu ủng hộ các cuộc tấn công, sau đó đã bày tỏ sự hối tiếc và cho rằng các cuộc tấn công của Mỹ-Israel vào Iran "có vẻ không phù hợp với luật pháp quốc tế". Ông nhấn mạnh Canada không được thông báo trước về các cuộc tấn công này.

Tại Mỹ, Thượng viện dự kiến sẽ bỏ phiếu vào thứ Tư về một nghị quyết về quyền lực chiến tranh, cho phép các nhà lập pháp yêu cầu sự chấp thuận của Quốc hội trước khi bất kỳ cuộc tấn công nào nữa được thực hiện. Tuy nhiên, các dự luật tương tự khó có thể được thông qua bởi Quốc hội do đảng Cộng hòa kiểm soát và chắc chắn sẽ bị Tổng thống Trump phủ quyết.

Trong bối cảnh căng thẳng, Bộ Ngoại giao Mỹ đã cho phép nhân viên không khẩn cấp và gia đình họ tại Ả Rập Xê Út và Oman rời đi. Tương tự, chính phủ Anh đã tổ chức một chuyến bay thuê bao vào tối thứ Tư để sơ tán công dân Anh muốn rời Oman.

Tác động kinh tế và nhân đạo cùng triển vọng sắp tới

Cuộc xung đột đã gây ra những tác động nghiêm trọng đến thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu. Giá dầu và khí đốt đã tăng vọt khi chiến tranh làm đình trệ hoạt động xuất khẩu năng lượng từ Trung Đông. Việc Iran tuyên bố kiểm soát Eo biển Hormuz đã khiến giao thông hàng hải ở Vịnh Ba Tư bị đóng cửa, buộc các nhà sản xuất từ Qatar đến Iraq phải ngừng hoạt động. Điều này đe dọa gây ra một cuộc khủng hoảng nguồn cung năng lượng kéo dài.

Các thị trường chứng khoán toàn cầu đã lao dốc mạnh. Tại Tokyo, chỉ số Nikkei 225 tiếp tục giảm 3,9% trong phiên giao dịch đầu ngày thứ Tư. Ở Seoul, chỉ số Kospi, vốn đã giảm 7,2% vào thứ Ba, tiếp tục giảm thêm 8,1% trước khi giao dịch bị tạm ngừng vào thứ Tư. Tuy nhiên, Phố Wall ở New York được dự báo sẽ mở cửa với mức giảm nhẹ.

Ấn Độ đang đối mặt với một tình hình an ninh năng lượng đặc biệt bấp bênh nếu Eo biển Hormuz vẫn bị đóng cửa. Nước này nhập khẩu khoảng 88% lượng dầu thô cần thiết, trong đó khoảng 40% đến từ Trung Đông qua Eo biển Hormuz. Tình hình này có thể đẩy Ấn Độ quay trở lại nhập khẩu dầu thô từ Nga để đảm bảo nhu cầu năng lượng của mình.

Ngoài ra, cuộc chiến còn gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng đối với ngành du lịch ở Trung Đông, khiến hàng chục nghìn người bị mắc kẹt. Nhiều hãng hàng không đã phải hủy chuyến hoặc chuyển sang các tuyến bay dài hơn, làm tăng chi phí hoạt động và giá vé. Các chuyên gia khuyến nghị hoãn các chuyến đi không cần thiết và theo dõi các khuyến cáo an toàn.