Bùng phát viêm màng não tại Kent: 18 ca nhiễm, 2 người tử vong

Hạt Kent, Anh, đang đối mặt với một đợt bùng phát viêm màng não nghiêm trọng do vi khuẩn não mô cầu nhóm B (MenB), gây ra cảnh tượng xếp hàng tiêm vắc xin và đeo khẩu trang gợi nhớ đến thời kỳ đại dịch COVID-19. Tính đến thời điểm hiện tại, đã có 18 trường hợp được xác nhận nhiễm bệnh và 2 trường hợp tử vong. Các quan chức y tế đang khẩn trương xác định nguồn lây và triển khai các biện pháp ứng phó.

Ảnh: The Guardian

Bối cảnh và nguyên nhân bùng phát dịch viêm màng não ở Kent

Viêm màng não là một căn bệnh có khả năng gây tử vong nhưng không phổ biến, do virus hoặc vi khuẩn gây ra tình trạng viêm các màng bảo vệ bao phủ não và tủy sống. Đợt bùng phát hiện tại ở hạt Kent được xác định do vi khuẩn não mô cầu nhóm B (MenB). Loại vi khuẩn này thường tồn tại trong mũi và họng của khoảng 10% dân số mà không gây bệnh. Tuy nhiên, khi xâm nhập vào máu hoặc dịch não tủy, chúng có thể gây ra bệnh nghiêm trọng.

Giáo sư Sir Andrew Pollard, giám đốc Nhóm Vắc xin Oxford tại Đại học Oxford, cho biết các quan chức y tế công cộng đã có hàng trăm năm kinh nghiệm với vi khuẩn não mô cầu và có thể dự đoán các yếu tố dẫn đến đợt bùng phát. Bệnh viêm màng não phổ biến hơn ở trẻ sơ sinh, thanh thiếu niên và người trẻ tuổi. Trẻ sơ sinh dễ bị tổn thương do hệ miễn dịch chưa phát triển đầy đủ, trong khi thanh thiếu niên và người trẻ thường tiếp xúc nhiều với vi khuẩn do điều kiện sống và hành vi xã hội, đặc biệt trong môi trường sinh viên.

Diễn biến và đặc điểm lây lan của vi khuẩn MenB

Vi khuẩn não mô cầu lây lan qua tiếp xúc gần và kéo dài, chẳng hạn như sống chung trong một hộ gia đình hoặc ký túc xá sinh viên, qua tiếp xúc thân mật như hôn, hoặc dùng chung đồ uống, thuốc lá điện tử. Người mang mầm bệnh thường không bị ốm và chỉ một số ít người bị nhiễm vi khuẩn phát triển thành viêm màng não.

Theo Tiến sĩ Eliza Gil, giảng viên lâm sàng tại Trường Y học Nhiệt đới và Vệ sinh London, vi khuẩn này lây lan khó hơn nhiều so với coronavirus. Trong khi người mắc COVID-19 có thể ho và hắt hơi phát tán các hạt virus truyền nhiễm vào không khí, vi khuẩn não mô cầu không tồn tại tốt bên ngoài các giọt nước bọt hoặc dịch tiết đường hô hấp và nhanh chóng lắng xuống sàn nếu bị ho ra. Điều này khiến chúng khó lây nhiễm trong môi trường hơn.

Đợt bùng phát hiện tại được truy vết đến Club Chemistry ở thành phố Canterbury. Các địa điểm đông người như câu lạc bộ đêm là môi trường thuận lợi cho sự lây lan. Một nghiên cứu trên thanh thiếu niên Anh cho thấy việc đến quán rượu và câu lạc bộ, hôn và hút thuốc cùng nhau làm tăng gấp bốn lần nguy cơ nhiễm vi khuẩn não mô cầu. Tiến sĩ Gil nghi ngờ đợt bùng phát này có thể do một “siêu lây nhiễm” (superspreader) phát tán một lượng lớn vi khuẩn MenB.

Biện pháp ứng phó của y tế công cộng và so sánh với COVID-19

Phản ứng của y tế công cộng đối với viêm màng não đã được thực hiện tốt. Những người mắc bệnh thường được nhập viện. Những người có nguy cơ, bao gồm những người đã đến cùng câu lạc bộ đêm, được cung cấp kháng sinh và vắc xin Bexsero MenB. Kháng sinh nhằm mục đích tiêu diệt vi khuẩn trong mũi và họng trước khi chúng gây bệnh nặng hoặc lây lan sang người khác. Vắc xin MenB nhằm bảo vệ chống lại viêm màng não nếu người bệnh bị nhiễm trong những tuần tới, nhưng không ngăn chặn vi khuẩn lây nhiễm vào mũi và họng, vì vậy người đã tiêm vẫn có thể truyền bệnh.

Tình hình với COVID-19 hoàn toàn khác biệt. Đại dịch được gây ra bởi một loại virus mới, lây truyền cao qua đường không khí mà các quan chức y tế công cộng phải vật lộn để tìm hiểu. Không quốc gia nào từng đối phó với COVID-19 trước đây và không ai có miễn dịch từ trước. Giá trị R (số người mà một người nhiễm bệnh truyền bệnh cho) của COVID-19 ban đầu khoảng 3, trong khi viêm màng não lây lan kém hiệu quả hơn nhiều.

Số ca mắc viêm màng não từng giảm mạnh trong đại dịch, xuống dưới 100 ca vào năm 2020-2021. Tuy nhiên, bệnh đã bùng phát trở lại, đạt 378 trường hợp vào năm 2024-2025. Các bệnh nhiễm trùng khác như cúm, virus hợp bào hô hấp (RSV) và ho gà cũng có sự gia tăng tương tự, một phần do mọi người mất đi một phần miễn dịch trong đại dịch.

Tác động và triển vọng kiểm soát dịch bệnh viêm màng não

Tính đến thứ Sáu vừa qua, 18 trường hợp đã được xác nhận và 11 trường hợp đang được điều tra, với hai trường hợp tử vong. Giáo sư Pollard nhận định: "Đây là một dạng 'cơn bão hoàn hảo' của một loại vi khuẩn cụ thể, miễn dịch của vật chủ và sự kiện (tại câu lạc bộ). Tôi chắc chắn họ sẽ xem xét những gì đã xảy ra có thể làm tăng khả năng lây lan."

Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) Anh đã triển khai vắc xin MenB cho trẻ sơ sinh từ năm 2015, bảo vệ trẻ trong khoảng một năm đầu đời nhưng hiệu quả có thể giảm dần khi đến tuổi vị thành niên. Những người được tiêm MenB khi còn nhỏ khó có thể được bảo vệ khi ở tuổi thiếu niên muộn. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiêm vắc xin cho các nhóm nguy cơ cao trong đợt bùng phát này để kiểm soát sự lây lan và giảm thiểu tác động đến cộng đồng.