WHO tuyên bố dịch Ebola chủng hiếm tại DR Congo là khẩn cấp y tế toàn cầu

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tuyên bố dịch Ebola bùng phát tại Cộng hòa Dân chủ Congo là tình trạng khẩn cấp y tế quốc tế. Đây là chủng Bundibugyo hiếm gặp, xảy ra trong vùng xung đột và đang lan sang các nước láng giềng, đối mặt với nhiều thách thức trong kiểm soát.

Ảnh: Nguồn BBC News

Bối cảnh bùng phát và những thách thức của dịch Ebola tại DR Congo

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tuyên bố dịch Ebola bùng phát tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DR Congo) là tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng quốc tế. Đây là một động thái nhằm huy động sự hỗ trợ toàn cầu để ngăn chặn sự lây lan của loại virus chết người này.

Dịch bệnh lần này do chủng Bundibugyo của virus Ebola gây ra, một chủng hiếm gặp và chưa từng xuất hiện trong hơn một thập kỷ. Chủng Bundibugyo chỉ gây ra hai đợt bùng phát trước đó, với tỷ lệ tử vong khoảng một phần ba số người nhiễm. Sự khác biệt này đặt ra nhiều thách thức lớn: các xét nghiệm máu Ebola ban đầu thường âm tính vì chúng nhắm vào các chủng phổ biến hơn, và hiện tại không có vắc xin hay thuốc được phê duyệt đặc hiệu cho chủng Bundibugyo, mặc dù một số loại thử nghiệm đang được phát triển. Khả năng một loại vắc xin cho chủng Zaire phổ biến hơn có thể cung cấp một phần bảo vệ cũng đang được xem xét.

Một yếu tố phức tạp khác là dịch bệnh đang diễn ra trong một khu vực xung đột, khiến khoảng 250.000 người phải di tản khỏi nhà cửa và người dân di chuyển qua các biên giới lỏng lẻo sang các quốc gia láng giềng. Bộ trưởng Y tế Congo, Samuel Roger Kamba, cho biết việc báo cáo chậm trễ cũng do cộng đồng địa phương tin rằng đây là "phép thuật" hoặc "bệnh bí ẩn", dẫn đến việc người dân tìm đến các trung tâm cầu nguyện và thầy phù thủy thay vì bệnh viện.

Diễn biến và các ca lây nhiễm mới nhất trong vùng dịch

Ca bệnh đầu tiên được biết là một y tá có triệu chứng vào ngày 24 tháng 4, cho thấy virus đã lây lan không bị phát hiện trong nhiều tuần. Điều này khiến việc xác định quy mô thực sự của dịch bệnh và truy tìm các ca nhiễm trở nên khó khăn hơn. Y tá này đã tử vong tại Bunia, thủ phủ tỉnh Ituri ở miền đông DR Congo, và thi thể đã được đưa về Mongwalu, một trong hai thị trấn khai thác vàng nơi phần lớn các ca bệnh được báo cáo. Ông Kamba cho biết việc nhiều người tiếp xúc với thi thể trong lễ tang là một trong những nguyên nhân khiến virus lây lan nhanh chóng, một vấn đề tương tự như các đợt bùng phát Ebola trước đây.

Các ca bệnh ban đầu được báo cáo tại các thị trấn Mongwalu, Rwampara và Bunia thuộc tỉnh Ituri. Gần đây, một ca nhiễm đã được xác nhận tại Goma, thành phố lớn nhất miền đông DR Congo với dân số khoảng 850.000 người và đang nằm dưới sự kiểm soát của lực lượng nổi dậy AFC-M23. Ca này liên quan đến một phụ nữ đã đến Goma sau khi chồng cô tử vong vì Ebola ở Bunia. Jean-Jacques Muyembe, giám đốc Viện Nghiên cứu Y sinh Quốc gia Congo (INRB), xác nhận thông tin này với hãng tin AFP. Ngoài ra, một người đã tử vong ở thủ đô Kampala của Uganda và một người khác đang được điều trị, cả hai đều là công dân Congo mới di chuyển đến nước này.

Phản ứng quốc tế và các biện pháp ứng phó từ chính quyền và láng giềng

Sau tuyên bố của WHO, chính phủ DR Congo đã cử các đội y tế với thiết bị bảo hộ đến Bunia. WHO và tổ chức Bác sĩ Không Biên giới (MSF) cũng đang hiện diện tại chỗ, thiết lập các trung tâm điều trị và xây dựng kế hoạch ứng phó. Một số biện pháp phòng ngừa được khuyến nghị bao gồm gọi ngay khi xuất hiện triệu chứng, tránh tiếp xúc với thi thể người bệnh hoặc động vật chết, không ăn thịt sống và thực hành giãn cách xã hội.

Lực lượng nổi dậy AFC-M23 đang kiểm soát Goma cũng tuyên bố thành lập đội ứng phó Ebola và kích hoạt các cơ chế phối hợp với các dịch vụ y tế địa phương. Mặc dù chưa có cam kết rõ ràng về hợp tác giữa chính phủ và phe nổi dậy, việc INRB (cơ quan nhà nước) xác nhận ca bệnh ở Goma cho thấy một tín hiệu khả quan.

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Châu Phi (Africa CDC) đã cảnh báo về nguy cơ lây lan cao sang các nước láng giềng như Uganda, Rwanda và Nam Sudan. Tổng thống Uganda, Yoweri Museveni, đã hoãn lễ hành hương Ngày Liệt sĩ hàng năm vào ngày 3 tháng 6, thường thu hút hàng ngàn người Congo. Chính quyền Rwanda cũng tăng cường sàng lọc người nhập cảnh tại biên giới sau ca bệnh được xác nhận ở Goma.

Tác động nhân đạo và triển vọng kiểm soát dịch bệnh Ebola

Dịch Ebola hiện đã gây ra ít nhất 100 ca tử vong và khoảng 246 trường hợp được báo cáo. Số liệu thực tế có thể cao hơn do sự lây lan không được phát hiện trong nhiều tuần và việc thiếu báo cáo. Tình hình phức tạp ở vùng xung đột làm gia tăng rủi ro lây nhiễm và cản trở các nỗ lực kiểm soát dịch.

Việc tuyên bố tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu của WHO không có nghĩa là dịch bệnh đang ở giai đoạn đầu của một đại dịch toàn cầu tương tự Covid-19. Nguy cơ Ebola lan ra ngoài khu vực Đông Phi vẫn được đánh giá là tối thiểu. Tuy nhiên, sự hợp tác giữa chính phủ, các tổ chức quốc tế và cộng đồng địa phương, bao gồm cả các nhóm nổi dậy, sẽ là yếu tố then chốt để ngăn chặn dịch bệnh này và bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong khu vực.