Giá năng lượng tăng vọt và căng thẳng Trung Đông đe dọa kinh tế Anh

Thủ tướng Anh Rachel Reeves chuẩn bị trình bày tuyên bố dự báo kinh tế mùa xuân, nhưng kế hoạch kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng của bà đang bị thách thức nghiêm trọng. Căng thẳng leo thang ở Trung Đông đã đẩy giá dầu và khí đốt tăng vọt, làm dấy lên lo ngại về sự bùng phát trở lại của lạm phát và làm giảm đáng kể khả năng Ngân hàng Trung ương Anh cắt giảm lãi suất.

Ảnh: Nguồn The Guardian

Bối cảnh căng thẳng Trung Đông đẩy giá năng lượng tăng cao

Tình hình ở Trung Đông đã leo thang đáng kể, với một đại sứ quán Mỹ ở Riyadh bị tấn công bằng máy bay không người lái và Israel được cho là đã tấn công Tehran và Beirut. Sự kiện này đã đẩy giá năng lượng toàn cầu lên mức cao chưa từng thấy trong nhiều tháng. Giá dầu Brent và WTI đều tăng gần 4% vào sáng ngày 3 tháng 3, tiếp nối mức tăng hơn 7% vào ngày hôm trước, đưa giá dầu Brent vượt mốc 80 USD/thùng – mức tăng trong ngày lớn nhất kể từ tháng 3 năm 2022.

Giá khí đốt tự nhiên ở châu Âu cũng tăng vọt khoảng 20% sau khi Qatar quyết định ngừng sản xuất. Hợp đồng tương lai khí đốt của Anh giao tháng tới (tháng 4) đã tăng 18% vào sáng cùng ngày, sau khi nhảy vọt 40% vào ngày 2 tháng 3. Mức giá này là cao nhất kể từ tháng 2 năm 2025, gần gấp đôi so với giữa tháng trước, làm dấy lên lo ngại về một đợt tăng lạm phát mới.

Sự hỗn loạn về tình trạng hàng hải ở eo biển Hormuz cũng góp phần vào lo ngại này, khi một tướng quân đội Iran đe dọa "đốt cháy bất kỳ con tàu nào" tìm cách đi qua tuyến đường thủy quan trọng này. Mặc dù Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ khẳng định eo biển không bị đóng, các công ty bảo hiểm hàng hải hàng đầu đã hủy bỏ bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho các tàu hoạt động trong Vịnh, làm tăng chi phí vận chuyển và khiến các công ty né tránh tuyến đường này.

Thị trường tài chính Anh và châu Âu phản ứng mạnh mẽ

Phản ứng trước tình hình bất ổn, thị trường chứng khoán toàn cầu chứng kiến sự sụt giảm mạnh. Chỉ số FTSE 100 của London đã giảm 2% (215 điểm) xuống 10.564 điểm, mức thấp nhất trong gần hai tuần. Hầu hết các cổ phiếu trên FTSE 100 đều giảm điểm, đặc biệt là các công ty khai thác mỏ và tài chính như Antofagasta, Barclays, Anglo American và Prudential. Các thị trường châu Âu cũng chịu ảnh hưởng tương tự, với chỉ số DAX của Đức giảm 1.75%, IBEX của Tây Ban Nha giảm 1.4% và CAC 40 của Pháp giảm 1.25%. Tại châu Á, chỉ số Nikkei 225 của Tokyo giảm 3%, CSI 300 của Trung Quốc giảm 1.5%, và KOSPI của Hàn Quốc giảm gần 8%.

Đồng bảng Anh đã giảm xuống mức thấp nhất trong gần ba tháng so với đô la Mỹ, mất 0.8% giá trị xuống còn 1.33 USD. Trong khi đó, vàng và đô la Mỹ lại tăng giá, phản ánh xu hướng chuyển dịch của nhà đầu tư vào các tài sản an toàn. Theo dữ liệu từ Worldpanel của Numerator, lạm phát giá hàng tạp hóa hàng năm của Anh đã tăng lên 4.3% vào tháng 2, sau bốn tháng giảm liên tiếp, gây thêm áp lực cho các hộ gia đình ngay cả trước khi giá năng lượng tăng cao ảnh hưởng đến nền kinh tế.

Trong bối cảnh lo ngại lạm phát gia tăng, khả năng Ngân hàng Trung ương Anh cắt giảm lãi suất tại cuộc họp ngày 19 tháng 3 đã giảm mạnh từ 80% tuần trước xuống chỉ còn 29%. Lợi suất trái phiếu chính phủ Anh kỳ hạn hai năm cũng tăng 16 điểm cơ bản, cho thấy thị trường dự đoán việc cắt giảm lãi suất khó xảy ra hơn.

Phản ứng của các nhà hoạch định chính sách và chuyên gia kinh tế

Thủ tướng Rachel Reeves, người chuẩn bị công bố dự báo kinh tế mùa xuân, nhấn mạnh rằng bà có "kế hoạch kinh tế đúng đắn cho đất nước, trong một thế giới ngày càng bất ổn." Tuy nhiên, các nhà kinh tế cảnh báo rằng những dự báo mới nhất từ Văn phòng Trách nhiệm Ngân sách (OBR) có thể sớm trở nên lỗi thời nếu giá dầu và khí đốt tăng đột biến kéo dài.

Jemma Slingo, chuyên gia hưu trí và đầu tư tại Fidelity International, nhận định rằng giá dầu và khí đốt cao dai dẳng có thể tác động đến các nền kinh tế trên toàn thế giới, gây ra lạm phát và phá vỡ kế hoạch cắt giảm lãi suất. Philip Lane, kinh tế trưởng của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), cũng cảnh báo rằng một cuộc chiến kéo dài ở Trung Đông và sự sụt giảm nguồn cung dầu khí từ khu vực này có thể gây ra "đột biến đáng kể" về lạm phát, đặc biệt trong ngắn hạn.

Victoria Scholar, người đứng đầu bộ phận đầu tư tại interactive investor, nhận định rằng hầu hết các cổ phiếu trên FTSE 100 đều giảm, phản ánh rủi ro địa chính trị gia tăng ở Trung Đông. Bà cũng lưu ý rằng vàng và đô la đang tăng giá là dấu hiệu của sự dịch chuyển dòng tiền sang tài sản an toàn.

Tác động và triển vọng kinh tế Vương quốc Anh sắp tới

Tình hình giá năng lượng tăng cao đặt ra thách thức lớn đối với mục tiêu kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng của Rachel Reeves. Với việc triển vọng cắt giảm lãi suất của Ngân hàng Trung ương Anh giảm sút, các hộ gia đình và doanh nghiệp sẽ tiếp tục đối mặt với chi phí vay cao hơn, gây áp lực lên chi tiêu và đầu tư.

Các chuyên gia như Ipek Ozkardeskaya, nhà phân tích cấp cao tại Swissquote, cảnh báo rằng rủi ro địa chính trị đang gia tăng, kéo theo biến động và bất ổn thương mại, và nguy cơ lạm phát trở lại có thể thắt chặt các điều kiện tài chính toàn cầu. Mặc dù các công ty năng lượng như BP và Shell có thể hưởng lợi từ giá dầu tăng, nhưng rủi ro gián đoạn nguồn cung qua các tuyến đường trọng yếu như eo biển Hormuz vẫn là một mối lo ngại lớn.

Trong thời gian tới, thị trường tài chính và các nhà hoạch định chính sách sẽ theo dõi sát sao diễn biến ở Trung Đông, giá năng lượng toàn cầu và các số liệu lạm phát mới nhất để đánh giá tác động đầy đủ và điều chỉnh chính sách kinh tế phù hợp.