Giá dầu tăng vọt, chứng khoán toàn cầu lao dốc vì căng thẳng Trung Đông

Giá dầu toàn cầu đã tăng vọt vào thứ Hai, ngày 25 tháng 10 năm 2025, sau khi Iran đe dọa đóng cửa Eo biển Hormuz và các vụ tấn công tàu xảy ra ở Trung Đông. Sự leo thang căng thẳng này khiến giá năng lượng tăng mạnh và thị trường chứng khoán thế giới sụt giảm, dấy lên lo ngại về lạm phát và ảnh hưởng đến chính sách lãi suất toàn cầu.

Ảnh: Nguồn BBC

Bối cảnh và nguyên nhân của căng thẳng leo thang tại Trung Đông

Căng thẳng tại Trung Đông đã leo thang đáng kể sau khi Iran phát động các cuộc tấn công đáp trả các cuộc tấn công đang diễn ra của Mỹ và Israel. Vào cuối tuần qua, ít nhất ba tàu đã bị tấn công gần Eo biển Hormuz, một tuyến đường biển chiến lược tối quan trọng. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) của Iran tuyên bố rằng ba tàu chở dầu từ Anh và Mỹ đã "bị tên lửa tấn công và đang bốc cháy" vào Chủ Nhật. Mặc dù Anh và Mỹ chưa đưa ra bình luận, Trung tâm Hoạt động Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) đã báo cáo "nhiều sự cố an ninh" trên khắp Vịnh Ả Rập và Vịnh Oman, đồng thời khuyến cáo các tàu thuyền "di chuyển thận trọng".

Iran cũng đã cảnh báo các tàu không đi qua Eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí đốt của thế giới. Mối đe dọa này đã ngay lập tức gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng đối với vận tải biển quốc tế, khi hàng trăm tàu chở dầu buộc phải neo đậu bên ngoài khu vực eo biển, thay vì mạo hiểm đi vào vùng biển nguy hiểm.

Diễn biến trên thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu

Ngay sau khi thông tin về các vụ tấn công và cảnh báo từ Iran lan rộng, giá năng lượng toàn cầu đã tăng vọt. Giá dầu Brent, chuẩn mực toàn cầu, đã tăng tới 10% vào thứ Hai, chạm mức hơn 82 USD/thùng, trước khi giảm nhẹ xuống 79 USD/thùng. Giá dầu giao dịch tại Mỹ cũng tăng khoảng 7,6%, đạt 72,20 USD. Giá khí đốt tự nhiên tăng đột biến tới 25%. Trong bối cảnh bất ổn gia tăng, giá vàng, được coi là tài sản trú ẩn an toàn, đã tăng 2% lên 5.388 USD/ounce.

Thị trường chứng khoán toàn cầu cũng chứng kiến những cú sốc lớn. Chỉ số FTSE 100 của London giảm 1%, với các công ty hàng không như British Airways chịu ảnh hưởng nặng nề do gián đoạn không phận Trung Đông. Các ngân hàng lớn như Barclays, Standard Chartered và HSBC cũng chứng kiến giá cổ phiếu giảm do lo ngại về việc giá năng lượng tăng bền vững có thể thúc đẩy lạm phát, dẫn đến việc các ngân hàng trung ương ít cắt giảm lãi suất hơn. Các thị trường chứng khoán hàng đầu châu Âu cũng ghi nhận mức giảm lớn hơn, với CAC-40 của Pháp giảm 1,8% và Dax của Đức mở rộng mức giảm trước đó lên 2,1% vào đầu giờ chiều.

Tác động và gián đoạn đối với vận tải biển quốc tế

Theo nền tảng theo dõi tàu Kpler, vận tải quốc tế gần như đã đình trệ tại cửa Eo biển Hormuz, với ít nhất 150 tàu chở dầu thả neo trong vùng biển Vịnh mở. Homayoun Falakshahi từ Kpler cho biết: "Vì các mối đe dọa của Iran, eo biển này thực tế đã bị đóng cửa". Ông giải thích rằng các tàu thuyền đã thực hiện biện pháp phòng ngừa không đi vào khu vực do rủi ro quá cao và chi phí bảo hiểm của họ đã tăng vọt. Tập đoàn vận tải container Đan Mạch Maersk thông báo vào Chủ Nhật rằng họ sẽ tạm dừng các chuyến đi qua Eo biển Bab el-Mandeb và Kênh đào Suez, đồng thời chuyển hướng các tàu quanh Mũi Hảo Vọng để đảm bảo an toàn.

Phản ứng và bình luận từ các chuyên gia thị trường

Các nhà phân tích đã đưa ra nhiều nhận định về tình hình. Saul Kavonic, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu năng lượng tại MST Marquee, cho biết thị trường chưa "hoảng loạn" vì "cho đến nay, cơ sở hạ tầng sản xuất và vận chuyển dầu chưa phải là mục tiêu chính của bất kỳ bên nào". Tuy nhiên, Robin Mills, giám đốc điều hành công ty tư vấn Qamar Energy tại Dubai, cảnh báo rằng "sự tăng giá sẽ tác động gần như ngay lập tức" do các nhà giao dịch dầu mỏ đang theo dõi rất sát tin tức. Ông cũng lưu ý rằng giá dầu hiện tại chưa phải là đặc biệt cao và vẫn dưới mức hai năm trước, nghĩa là "chúng ta chưa ở trong chế độ khủng hoảng dầu toàn diện".

Vào Chủ Nhật, nhóm các quốc gia sản xuất dầu OPEC+ đã đồng ý tăng sản lượng 206.000 thùng mỗi ngày để giúp giảm bớt bất kỳ đợt tăng giá nào, nhưng một số chuyên gia nghi ngờ về hiệu quả của biện pháp này. Edmund King, chủ tịch AA, cảnh báo rằng sự gián đoạn có thể đẩy giá xăng trên toàn thế giới lên cao. Subitha Subramaniam, kinh tế trưởng tại Sarasin & Partners, nhận định rằng nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, "nó sẽ bắt đầu ảnh hưởng đến các mặt hàng khác như thực phẩm, nông nghiệp, hàng hóa công nghiệp và điều đó sẽ thực sự gây ra lạm phát".

Tác động tiềm ẩn và triển vọng kinh tế sắp tới

Các nhà phân tích cảnh báo rằng nếu xung đột kéo dài, giá dầu có thể vượt ngưỡng 100 USD/thùng, gây ra hiệu ứng domino đối với lạm phát và lãi suất. Tại Anh, tốc độ lạm phát đã có dấu hiệu hạ nhiệt, khiến Ngân hàng Trung ương Anh cân nhắc cắt giảm lãi suất. Tuy nhiên, Subramaniam gợi ý rằng Ngân hàng có thể chọn giữ nguyên lãi suất ở mức 3,75% vào thời điểm hiện tại, bất chấp các tín hiệu cắt giảm đã được đưa ra gần đây. Nếu Eo biển Hormuz vẫn đóng cửa trong thời gian dài, giá dầu có thể tăng "cao hơn rất nhiều", mặc dù có khả năng Mỹ sẽ cố gắng bảo vệ các tuyến đường vận chuyển để ngăn chặn tình trạng này.