Luật AI “Đầu tiên Thế giới” của Hàn Quốc vấp phải tranh cãi gay gắt

Hàn Quốc đã chính thức ban hành đạo luật cơ bản về Trí tuệ Nhân tạo (AI), một bộ quy định được quảng bá là "đầu tiên thế giới" có hiệu lực đầy đủ, nhằm điều chỉnh các hoạt động liên quan đến AI. Đạo luật này được kỳ vọng sẽ trở thành hình mẫu cho các quốc gia khác trong bối cảnh toàn cầu đang nỗ lực kiểm soát sự phát triển nhanh chóng của công nghệ AI. Tuy nhiên, ngay sau khi có hiệu lực vào ngày 22 tháng 1 năm 2026, luật đã gặp phải phản ứng trái chiều từ các công ty khởi nghiệp công nghệ, những người cho rằng nó quá nghiêm ngặt, và các nhóm xã hội dân sự, những người lại thấy nó chưa đủ bảo vệ người dân.

Ảnh: The Guardian

Bối cảnh và động lực thúc đẩy đạo luật AI của Hàn Quốc

Việc Hàn Quốc ban hành đạo luật AI cơ bản diễn ra trong bối cảnh quốc tế ngày càng lo ngại về truyền thông do AI tạo ra (AI-generated media) và các hệ thống ra quyết định tự động. Các chính phủ trên toàn cầu đang gặp khó khăn trong việc theo kịp tốc độ phát triển nhanh chóng của công nghệ trí tuệ nhân tạo. Đối với Hàn Quốc, động thái này cũng là một phần trong tham vọng trở thành một trong ba cường quốc AI hàng đầu thế giới, bên cạnh Mỹ và Trung Quốc.

Bên cạnh đó, vấn đề lạm dụng AI tại Hàn Quốc cũng là một yếu tố quan trọng thúc đẩy việc ban hành luật. Theo một báo cáo năm 2023 của Security Hero, một công ty bảo vệ danh tính có trụ sở tại Mỹ, Hàn Quốc chiếm 53% tổng số nạn nhân bị lạm dụng deepfake khiêu dâm trên toàn cầu. Vào tháng 8 năm 2024, một cuộc điều tra đã phơi bày các mạng lưới chatroom Telegram khổng lồ chuyên tạo và phân phối hình ảnh khiêu dâm do AI tạo ra về phụ nữ và trẻ em gái. Dự luật liên quan đến AI đầu tiên đã được trình lên quốc hội vào tháng 7 năm 2020 nhưng liên tục bị đình trệ, một phần do các điều khoản bị cáo buộc ưu tiên lợi ích ngành hơn là bảo vệ công dân.

Các quy định chính và phương thức thực thi đạo luật AI cơ bản

Đạo luật AI cơ bản, có hiệu lực vào ngày 22 tháng 1 năm 2026, buộc các công ty cung cấp dịch vụ AI phải thực hiện một số quy định quan trọng. Theo đó, các công ty phải bổ sung hình mờ kỹ thuật số (digital watermarks) vô hình cho các sản phẩm do AI tạo ra rõ ràng như phim hoạt hình hoặc tác phẩm nghệ thuật. Đối với các deepfake chân thực, cần có nhãn dán hiển thị rõ ràng. Các hệ thống AI có "tác động cao" (high-impact AI), bao gồm những hệ thống được sử dụng trong chẩn đoán y tế, tuyển dụng và phê duyệt khoản vay, sẽ yêu cầu nhà điều hành thực hiện đánh giá rủi ro và ghi lại cách đưa ra quyết định.

Đối với các mô hình AI cực kỳ mạnh mẽ, đạo luật yêu cầu báo cáo an toàn, nhưng ngưỡng này được đặt rất cao đến mức các quan chức chính phủ thừa nhận hiện không có mô hình nào trên thế giới đáp ứng được. Các công ty vi phạm quy định sẽ đối mặt với mức phạt lên tới 30 triệu won (khoảng 15.000 bảng Anh), nhưng chính phủ đã cam kết một khoảng thời gian ân hạn ít nhất một năm trước khi các hình phạt được áp dụng. Bộ Khoa học và Công nghệ Thông tin (ICT) Hàn Quốc cho biết họ kỳ vọng đạo luật sẽ "loại bỏ sự không chắc chắn về mặt pháp lý" và xây dựng "một hệ sinh thái AI lành mạnh và an toàn trong nước", đồng thời sẽ tiếp tục làm rõ các quy tắc thông qua các hướng dẫn sửa đổi.

Phản ứng đa chiều từ các bên liên quan về luật AI mới

Đạo luật mới đã gây ra những ý kiến trái chiều từ nhiều phía. Một cuộc khảo sát vào tháng 12 năm 2025 từ Startup Alliance cho thấy 98% các công ty khởi nghiệp AI tại Hàn Quốc chưa chuẩn bị sẵn sàng để tuân thủ. Ông Lim Jung-wook, đồng giám đốc của Startup Alliance, cho biết sự thất vọng đang lan rộng. Các công ty cũng phải tự xác định liệu hệ thống của họ có đủ điều kiện là AI tác động cao hay không, một quy trình mà các nhà phê bình cho là dài dòng và tạo ra sự không chắc chắn. Họ cũng cảnh báo về sự mất cân bằng cạnh tranh: tất cả các công ty Hàn Quốc phải đối mặt với quy định bất kể quy mô, trong khi chỉ các công ty nước ngoài đáp ứng các ngưỡng nhất định (như Google và OpenAI) mới phải tuân thủ.

Trong khi đó, các nhóm xã hội dân sự lại cho rằng luật pháp chưa đủ mạnh. Bốn tổ chức, bao gồm Minbyun, một tập thể luật sư nhân quyền, đã đưa ra một tuyên bố chung một ngày sau khi luật được triển khai, lập luận rằng luật gần như không có điều khoản nào để bảo vệ công dân khỏi các rủi ro của AI. Các nhóm này chỉ ra rằng mặc dù luật quy định bảo vệ "người dùng", nhưng những người dùng đó là bệnh viện, công ty tài chính và các tổ chức công sử dụng hệ thống AI, chứ không phải những người bị ảnh hưởng bởi AI cá nhân. Họ lập luận rằng luật không thiết lập bất kỳ hệ thống AI bị cấm nào, và các trường hợp miễn trừ cho "sự can thiệp của con người" đã tạo ra những lỗ hổng đáng kể. Ủy ban nhân quyền quốc gia Hàn Quốc cũng đã chỉ trích sắc lệnh thực thi vì thiếu định nghĩa rõ ràng về AI tác động cao, lưu ý rằng những người có nguy cơ cao nhất bị vi phạm quyền vẫn nằm trong vùng mù quy định.

Ngược lại, các quan chức chính phủ khẳng định luật tập trung 80-90% vào việc thúc đẩy ngành công nghiệp hơn là hạn chế nó. Alice Oh, giáo sư khoa học máy tính tại Viện Khoa học và Công nghệ Tiên tiến Hàn Quốc (KAIST), cho biết mặc dù luật chưa hoàn hảo, nhưng nó được thiết kế để phát triển mà không cản trở sự đổi mới.

Tác động và triển vọng tương lai của luật AI Hàn Quốc

Các chuyên gia cho rằng Hàn Quốc đã cố tình chọn một con đường khác biệt so với các khu vực pháp lý khác. Không giống như mô hình quy định dựa trên rủi ro nghiêm ngặt của Liên minh châu Âu, cách tiếp cận chủ yếu dựa trên thị trường, cụ thể theo ngành của Mỹ và Anh, hay sự kết hợp giữa chính sách công nghiệp do nhà nước dẫn dắt và quy định cụ thể theo dịch vụ của Trung Quốc, Hàn Quốc đã lựa chọn một khuôn khổ linh hoạt hơn, dựa trên các nguyên tắc. Melissa Hyesun Yoon, giáo sư luật tại Đại học Hanyang chuyên về quản trị AI, mô tả cách tiếp cận này là "thúc đẩy và quản lý dựa trên niềm tin". Bà tin rằng "khuôn khổ của Hàn Quốc sẽ đóng vai trò là một điểm tham chiếu hữu ích trong các cuộc thảo luận quản trị AI toàn cầu".